Maymuna keleş vermek ne demek?

“Maymuna keleş vermek” ya da daha sık kullanılan haliyle “maymuna keleşi vermek”, internet jargonunda bir kişiye kontrol edemeyeceği kadar büyük güç, yetki, para, imkân veya araç vermek anlamında kullanılan mizahi ve oldukça sert bir benzetmedir.

İfadenin mantığı kabaca şudur: Birine sonuçlarını hesaplayamayacağı veya sorumluluğunu taşıyamayacağı bir güç verirseniz, ortaya çıkacak karmaşaya da şaşırmamanız gerekir.

Bu nedenle sosyal medyada bir kişinin eline beklenmedik derecede büyük bir imkân geçtiğinde şu ifadelerle karşılaşmak mümkün:

“Maymuna keleşi verdiler.”

“Maymuna keleşi vermeyecektiniz.”

“Maymunun eline keleş verdiler, şimdi kimse durduramıyor.”

Buradaki “keleş” kelimesi ise Türkçe argoda Kalaşnikof, yani AK tipi tüfekler için kullanılan yaygın bir ifadedir.

“Maymuna keleşi vermeyecektiniz” ne anlama geliyor?

“Maymuna keleşi vermeyecektiniz” sözü genellikle olay kontrolden çıktıktan sonra söyleniyor.

Yani anlatılmak istenen:

“Bu kadar gücü veya imkânı en başta vermeseydiniz, şimdi ortaya çıkan sonuçlarla uğraşmazdınız.”

Sözün mizahı da tam olarak burada ortaya çıkıyor. Güç artık verilmiş, işler karışmış ve konuşan kişi olan bitene dışarıdan bakarak adeta “Ben size demiştim” diyor.

Bu nedenle ifade yalnızca gerçek anlamda silahla ilgili durumlarda değil; para, makam, sosyal medya hesabı, teknolojik cihaz, transfer bütçesi, otomobil, oyun içi yetki veya herhangi bir güçlü aracın kontrolsüz biçimde kullanılmasını anlatmak için de kullanılabiliyor.

Peki “maymuna keleş” sözü nereden çıktı?

İfadenin internet kültüründeki yaygınlaşmasının arkasında 2011 yılında internette viral olan “Ape With AK-47” isimli video bulunuyor.

Videoda Afrika’da olduğu izlenimi verilen bir ortamda bazı askerlerin bir şempanzeye AK tipi bir silah verdiği görülüyor. Başlangıçta hayvanla eğlenen askerler, şempanzenin silahı ateşlemeye başlamasının ardından panik halinde kaçıyor. Şempanze ise görüntünün sonunda silahı havaya kaldırıyor.

Video o kadar gerçekçi hazırlanmıştı ki yıllarca internette “askerler maymuna silah verdi, başlarına gelmeyen kalmadı” benzeri başlıklarla gerçek görüntüymüş gibi paylaşıldı.

Ancak olay gerçek değildi.

Video, 2011 yapımı Rise of the Planet of the Apes filminin viral reklam kampanyasının bir parçasıydı. Yapımın 20th Century Fox için hazırlanan dijital kampanyaya ait olduğu ve reklam ajansı Mekanism tarafından üretildiği, projede çalışan yapımcının portföyünde de açıkça belirtiliyor.

Dönemin yayınları da videoyu 6 Temmuz 2011’de filmin viral tanıtımı olarak haberleştirmişti.

Video gerçek sanıldı, milyonlara ulaştı

“Ape With AK-47” kısa sürede internetin en çok paylaşılan videolarından biri haline geldi.

2011 yılına ait viral reklam istatistiklerinde video, yılın en çok paylaşılan reklam videoları arasında üst sıralarda yer aldı. Bir araştırmada yapımın milyonlarca kez paylaşıldığı ve 30 milyonun üzerinde görüntülenmeye ulaştığı belirtiliyor.

Üstelik reklamın filmle bağlantısı o kadar geri planda tutulmuştu ki birçok kullanıcı görüntünün gerçekten Afrika’da çekildiğini düşündü.

Videonun başındaki “20th Century Fox Research Library” ibaresi ise aslında yapımın kurmaca olduğuna dair en önemli ipuçlarından biriydi.

Türkiye’de “maymunun eline keleşi verirsen” sözü deyimleşti

Videonun Türkiye’de yayılmasının ardından görüntü, özellikle forum kültüründe farklı başlıklarla paylaşılmaya başladı.

İnternette ulaşılabilen eski kayıtlardan biri, 2012 tarihli bir forum indeksinde “Maymuna verirsen keleşi…” şeklindeki başlığın kullanıldığını gösteriyor.

1 Mayıs 2013 tarihinde DonanımHaber’de ise video doğrudan “Maymunun eline keleşi verirsen…” başlığıyla paylaşılmıştı.

2014 yılına gelindiğinde farklı Türk forumlarında “Maymuna keleşi verirsen…” biçimindeki başlıkların kullanılması, ifadenin artık yalnızca videonun adı olmaktan çıkıp internet esprisine dönüşmeye başladığını gösteriyor.

Dolayısıyla “maymuna keleşi vermeyecektiniz” sözünün tek bir kişi tarafından belirli bir tarihte icat edildiğini söylemek mümkün değil. Ancak mevcut internet kayıtlarına bakıldığında, sözün bugünkü kullanımının 2011’de viral olan AK-47’li şempanze videosunun Türkiye’deki forum ve sosyal medya kültürüne uyarlanmasıyla şekillendiği söylenebilir.

Aslında videodaki hayvan maymun değil

İşin ilginç bir başka tarafı da burada.

Yıllardır “maymuna keleş verdiler” olarak anlatılan meşhur görüntüdeki hayvan teknik olarak bir şempanze. Şempanzeler maymun değil, insansı maymunlar yani “ape” grubunda yer alıyor.

Orijinal videonun isminin de bu nedenle “Ape With AK-47” olduğu görülüyor.

Fakat Türkçe internete girerken uzun uzun “şempanzeye Kalaşnikof vermek” demek yerine doğal olarak çok daha vurucu olan “maymuna keleş vermek” kalıbı tuttu.

Ve internet bir kez kararını verdikten sonra biyoloji dersinin pek şansı kalmadı.

“Maymuna keleşi verdiler” sözü bugün neden kullanılıyor?

Aradan yaklaşık 15 yıl geçmesine rağmen ifade sosyal medya jargonunda yaşamaya devam ediyor.

Çünkü söz, tek cümlede oldukça güçlü bir benzetme kuruyor: Kontrolsüz birine kontrolsüz güç vermek.

Bir futbol kulübüne devasa transfer bütçesi verilmesinden oyunlarda bir oyuncuya sınırsız yetki açılmasına, bir kişinin beklenmedik biçimde büyük bir güce kavuşmasından sosyal medyada önüne geçilemeyen davranışlara kadar çok farklı durumlarda espri amacıyla kullanılabiliyor.

Bu nedenle günümüzde “maymuna keleşi verdiler” denildiğinde ortada gerçekten bir maymun veya silah bulunması gerekmiyor.

Sözün gerçek mesajı daha çok:

“Yanlış kişiye fazla güç verdiniz ve şimdi sonuçlarına katlanıyorsunuz.”

şeklinde özetlenebilir.

Maymuna keleş vermek hakaret mi?

İfade mizahi internet jargonu olarak kullanılsa da doğrudan belirli bir kişiye yönelik söylendiğinde küçültücü ve aşağılayıcı bir benzetmeye dönüşebilir. Bu nedenle haber dili ile sosyal medya esprisi birbirinden ayrılmalı ve kullanımın bağlamına dikkat edilmelidir.

Kısacası: Maymuna keleşi vermeyecektiniz!

“Maymuna keleşi vermeyecektiniz” veya “maymuna keleşi verdiler” sözlerinin arkasında, basit bir sosyal medya esprisinden daha eski bir internet hikâyesi bulunuyor.

2011 yılında Rise of the Planet of the Apes filmi için hazırlanan sahte “buluntu görüntü” videosunda bir şempanzeye AK tipi silah verilmesi ve ardından askerlerin kaçışması milyonlarca kişi tarafından izlendi. Görüntüler Türkiye’ye ulaştığında ise “maymunun eline keleş verirsen…” esprisine dönüştü.

Yıllar içerisinde video unutulmaya başladı ancak ortaya çıkardığı söz yaşamaya devam etti.

Bugün biri “Maymuna keleşi verdiler” diyorsa, büyük ihtimalle anlatmak istediği şey silah değil:

Birinin eline gereğinden fazla güç geçti.

Ve işler birazdan karışabilir.