Nöbetçi Eczaneler
Akülü forkliftte yaşanan aksaklıkların çoğu makineden değil, vardiyaya uymayan şarj düzeninden çıkıyor. Şarj süresi, fırsat şarjı ve akü ömrünü uzatan günlük alışkanlıklar üzerine pratik bir rehber.
Elektrikli forkliftle çalışmaya başlayan bir depoda ilk haftalarda duyulan şikâyetler genellikle makineyle değil zamanlamayla ilgilidir: akü tam da yoğun sevkiyat saatinde bitiyor, akşam şarja alınan makine ertesi sabaha yetişmiyor. Bu tür aksaklıkların çoğu, şarj düzeninin vardiya planına göre kurulmamasından doğar.
Doğru bir planın başlangıç noktası, kullanılan akü tipinin forklift akü şarj süresi ve soğuma ihtiyacını bilmektir. Vardiya sayısı, mola saatleri ve şarj alanının konumu ancak bu bilgiye göre yerleştirilebilir.
Kurşun-asit ve lityumda şarj takvimi
Klasik kurşun-asit (sulu) akülerde tam şarj tipik olarak 8–10 saat sürer. Şarj bittiğinde akü ısınmış olduğu için 6–8 saatlik bir soğuma süresi önerilir. Bu döngü, makinenin gündüz çalışıp gece şarjda kaldığı tek vardiyalı düzene uyar. Sağlıklı bir kurşun-asit akü normal tempoda tek şarjla yaklaşık bir vardiyayı, yani 6–8 saati karşılar.
Pratik bir örnek vermek gerekirse: tek vardiyada çalışan makine vardiya bitiminde şarja alınır, gece boyunca dolar ve soğur, sabah yeniden işe başlar. Aynı makine iki vardiyaya çıkarıldığında ise 8–10 saatlik şarja 6–8 saatlik soğuma eklendiği için makinenin günün büyük bölümünü şarj köşesinde geçirmesi gerekir. İkinci vardiya için ya şarjlı yedek akü ya da daha hızlı şarj olan bir akü tipi gerekir. Yedek akü düzeninde boşalan akü şarja alınırken dolu olan makineye takılır; bu yöntem ek bir akü ile değiştirme işleminin güvenle yapılabileceği bir alan ister.
Lityum-iyon akülerde şarj 1–2 saate iner ve soğuma beklemesi gerekmez. Bu sayede iki ya da üç vardiyalı tesislerde makine gün içinde kısa aralarla şarj edilerek çalışmaya devam edebilir. İlk yatırımı daha yüksek olsa da vardiya sayısı arttıkça lityum pratik bir zorunluluğa dönüşebilir.
Fırsat şarjı: kimin için doğru?
Fırsat şarjı, makinenin yemek molası ya da vardiya değişimi gibi kısa boşluklarda şarja takılması anlamına gelir. Lityum akülerde bu yöntem uygundur ve çok vardiyalı düzenin temelini oluşturur. Kurşun-asit akülerde ise fırsat şarjı önerilmez; sık sık yarıda kesilen şarj akünün çevrim ömrünü gözle görülür biçimde kısaltır.
Bu nedenle iki ya da üç vardiya çalışan ve kurşun-asit akülü makine kullanmak isteyen bir işletmenin önünde iki yol vardır: lityuma geçmek ya da yedek akü ve akü değiştirme düzeni kurmak. Bu kararın kiralama öncesinde verilmesi gerekir, çünkü sözleşme başladıktan sonra akü tipini değiştirmek maliyetlidir.
Akü ömrünü uzatan günlük alışkanlıklar
Akünün toplam ömrü çevrim sayısıyla ölçülür; kurşun-asit akülerde bu sayı tipik olarak 1.200–1.500 tam çevrim düzeyindedir. Bu ömrü sahada uzatan ya da kısaltan şey, makineyi kullanan personelin günlük alışkanlıklarıdır:
Bu alışkanlıkları vardiya planına yazılı olarak eklemek, örneğin her vardiya sonunda şarj göstergesine bakılmasını ve haftalık su kontrolünün belirli bir güne bağlanmasını sağlamak, sahada unutulmalarını önler. Ortam sıcaklığı da göz ardı edilmemelidir: aşırı sıcak akü ömrünü kısaltırken aşırı soğuk kapasiteyi düşürür, bu yüzden soğuk hava deposunda çalışacak bir makine için durumun baştan belirtilmesi gerekir.
Şarj alanını vardiyaya göre konumlandırmak
Şarj noktası, makinenin trafiği engellemeden park edip şarja girebileceği bir yerde olmalıdır. Kurşun-asit aküler şarj sırasında hidrojen gazı çıkardığından alanın havalandırılması zorunludur; yakınında kaynak, taşlama ya da açık alev bulunmamalıdır. Uzatma kablosu ve çoklu prizle şarj hem risklidir hem de süreyi uzatır; bu yüzden uygun amperajlı, topraklı ve yalnızca şarja ayrılmış bir besleme hattı gerekir. Lityum akü şarj sırasında gaz salmadığı için havalandırma koşulu aranmaz; bu da şarj noktasının daha esnek yerleştirilmesine imkân tanır.
Enerji planlaması da vardiya planının bir parçasıdır. 3 ton sınıfı bir akülü forklift saatte yaklaşık 4–6 kWh tüketir. Ayda yaklaşık 100 saat çalışan bir makinede bu 400–600 kWh, 200 saat çalışan bir makinede ise 800–1.200 kWh civarındadır. Uzun vardiyalı yoğun kullanımda, yani ayda 260 saat dolayında, tüketim 1.050–1.560 kWh bandına çıkar.
Sahada bir aksaklık çıktığında ilk kontroller de bellidir. Makine çalışmıyorsa akü soketinin tam oturup oturmadığına ve acil stop butonunun basılı olup olmadığına bakılır; şarj çabuk bitiyorsa su seviyesi ve derin deşarj geçmişi gözden geçirilir. Kiralanan makinede bu tür belirtilerde müdahale etmeden kiralayan firmaya haber vermek gerekir.
Öte yandan elektrikli forklift kiralamada akü bakımının kimde olduğu da vardiya planını etkiler. İstanbul ve Kocaeli’de 3 ton sıfır akülü forklift kiralayan Çelikor’da periyodik bakım ve akünün doğal ömür kaybı firmaya aittir; kiracının sorumluluğu yukarıdaki kullanım kurallarına uymaktır. Yanlış şarj ya da aküyü tamamen boşaltma sonucu oluşan hasar kullanım hatası sayılır ve bu ayrım sözleşmede yazılıdır. Vardiya sayısını teklif aşamasında paylaşmak, akü tipinin baştan doğru seçilmesini sağlar.